Bảo tồn nguồn gen bản địa trong xây dựng đô thị sinh thái

Đảm bảo nguồn cây giống

Theo ghi nhận tại Trạm Lâm sinh và phát triển giống cây lâm nghiệp thuộc Ban quản lý rừng đặc dụng Bà Nà - Núi Chúa, https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-tim-cho-lach-cay-mo/ hiện có hàng chục nghìn cây giống đang được gieo ươm, chuẩn bị xuất vườn, chuyển giao cho các đơn vị, địa phương để phục vụ Tết trồng cây đầu xuân Bính Ngọ 2026 và mùa trồng rừng sắp đến.

Tại đây, có nhiều cây bản địa có giá trị đặc trưng được nhân giống thành công như thàn mát, lôi khoai... Và các loài cây được đánh giá cao về kinh tế, sinh thái như xoan đào, chò đen, sao đen, lim xẹt, giáng hương… Những cây giống này được ươm tạo từ thu, hái hạt, nhân giống từ cây mẹ ở các cánh rừng, giúp bảo tồn, gìn giữ và phát triển nguồn gen của các loài cây bản địa, đặc trưng của thành phố.

Bên cạnh đó, trong giai đoạn từ năm 2021 - 2024, thực hiện đề tài nghiên cứu quần thể loài thực vật bản địa đặc trưng của bán đảo Sơn Trà và khả năng di thực trồng tại công viên, đường phố, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng đã nghiên cứu và công bố danh mục 27 loài thực vật bản địa đặc trưng đáp ứng tiêu chí trồng cây xanh đô thị. Từ danh mục này, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng nghiên cứu trồng thực nghiệm một số loài thực vật bản địa đặc trưng có triển vọng cao như: thành ngạnh, thàn mát... Đây cũng là cơ sở để các đơn vị, địa phương trồng nhiều loài cây bản địa này nhân rộng tại các công viên, trường học, khu chung cư, đường phố... Nhằm tạo không gian xanh.

Xem thêm: https://vigen.vn/quy-trinh-tiep-nhan-va-gia-cong-cay-giong-cay-mo/

Trung tâm cũng thực hiện đề tài nghiên cứu bảo tồn và phát triển nguồn gen cây hoa đào chuông tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa và đã xây dựng quy trình kỹ thuật nuôi cấy mô, giâm hom, trồng cây hoa đào chuông; trồng thử nghiệm hoa đào chuông tại 2 khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa và Sơn Trà.

TS. Nguyễn Quyết, Trưởng phòng Khoa học ứng dụng, Trung tâm Công nghệ sinh học Đà Nẵng nhìn nhận, giá trị nổi bật của nguồn gen bản địa là có giá trị cảnh quan với màu sắc, hình thái độc đáo, tạo điểm nhấn cho cảnh quan đô thị; có tính thích nghi sinh thái cao, ít chăm sóc và phù hợp với khí hậu địa phương; có giá trị văn hóa, lịch sử...

Nguồn gen bản địa có vai trò quan trọng trong phát triển đô thị sinh thái, đó là bảo vệ bản sắc tự nhiên của địa phương, tăng khả năng chống chịu với khí hậu và sâu bệnh, https://vigen.vn/ góp phần xây dựng cảnh quan đặc thù của thành phố. Để góp phần tạo nền tảng đô thị sinh thái đặc thù, cần có hệ thống cây xanh đặc trưng của Đà Nẵng với khả năng thích nghi tốt thổ nhưỡng, khí hậu và ít sâu bệnh, giảm chi phí.

8X khởi nghiệp từ nuôi cấy mô cây lâm nghiệp

Mạnh dạn đầu tư, ứng dụng công nghệ

Ngay từ nhỏ, anh Thái Xuân Biên đã quyết tâm theo nghề ươm cây lâm nghiệp. Từ kinh nghiệm tích lũy được, năm 2015, anh mở vườn ươm với diện tích 1,5 ha. Cũng như nhiều vườn ươm khác trên địa bàn, https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-tim-long-thoi-cay-mo/ anh Biên thường vào các tỉnh phía Nam mua cây cấy mô về ươm. Từ đó, anh nảy sinh ý tưởng xây dựng phòng nuôi cấy mô. “Để thực hiện ước mơ, đầu năm 2020, tôi vào TP. Hồ Chí Minh đăng ký tham gia lớp đào tạo kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật do Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh tổ chức”-anh Biên cho hay.

Trở về địa phương, anh Biên cải tạo, sửa chữa căn phòng cũ thành phòng thí nghiệm nuôi cấy mô. Đồng thời, anh mua sắm trang-thiết bị phục vụ công việc thí nghiệm. Anh chọn những chồi keo, bạch đàn khỏe mạnh, không sâu bệnh, có nhiều đặc điểm nổi trội làm giống nuôi cấy. “Để nuôi cấy được cây mô đòi hỏi môi trường phòng thí nghiệm luôn sạch sẽ, tiệt trùng. Tôi thường xuyên theo dõi để điều chỉnh hàm lượng các chất trong môi trường nuôi nhằm tạo điều kiện cho cây phát triển”-anh Biên chia sẻ.

Mặc dù dốc hết tâm trí, kiến thức để nghiên cứu, nhưng thời gian đầu, anh Biên thu về kết quả không như mong đợi. Tỷ lệ cây đạt chất lượng thấp, số cây nhân ra không nhiều. Vì vậy, anh lại vào TP. Hồ Chí Minh tìm đến các lớp hướng dẫn kỹ thuật nuôi cấy mô do các trường đại học chuyên ngành mở và xuống TP. Quy Nhơn học chuyển giao công nghệ của Trung tâm Thông tin-Ứng dụng khoa học và công nghệ Bình Định. Đưa chúng tôi tham quan phòng thí nghiệm, anh Biên chia sẻ: “Sau nhiều lần tham quan, học hỏi, tôi thấy cơ sở vật chất, phòng ốc của mình chưa đáp ứng cho việc nghiên cứu. Vì vậy, tôi đã vay mượn và dốc hết tiền tiết kiệm được 1,5 tỷ đồng mua sắm thêm thiết bị, máy móc, xây mới 4 phòng chức năng với tổng diện tích 150 m2”.

Cung ứng cây giống chất lượng

Nhờ đầu tư máy móc hiện đại, anh Biên đã thí nghiệm thành công cây cấy mô. Đến nay, anh đã bán được 30 ngàn cây bạch đàn và 100 ngàn cây keo. Giá bán bình quân khoảng 2.000 đồng/cây. Sau khi trừ chi phí, anh thu về 120 triệu đồng. “Tuy kết quả chưa cao nhưng đây là động lực để tôi tiếp tục phấn đấu”-anh phấn khởi nói.

Hiện anh Biên đang ươm 2.000 hũ cây cấy mô (bình quân 30 cây/hũ). Theo anh Biên, cây cấy mô sau khi trồng có tốc độ sinh trưởng nhanh, đồng đều, ít sâu bệnh, thích hợp trồng rừng gỗ lớn, được thị trường ưa chuộng. Hiện anh chủ yếu xuất cây giống đi tỉnh Quảng Bình, Quảng Ngãi và một số huyện, thị xã trong tỉnh.

Xem thêm: https://vigen.vn/dua-xiem-luc-cay-mo/

Hiện nay, vườn ươm của anh Biên tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động địa phương với mức thu nhập 4-5 triệu đồng/người/tháng. Riêng tại phòng thí nghiệm, tùy thời điểm mà tạo việc làm cho 4-7 người, tiền công lao động bình quân 4 triệu đồng/người/tháng.

Trao đổi với P.V, ông Võ Văn Thanh-Chủ tịch Hội Nông dân xã Song An-cho biết: Trên địa bàn hiện có hàng chục vườn ươm cây lâm nghiệp. Nhiều năm nay, nghề ươm cây giống mang lại thu nhập cao cho người dân. Hầu hết vườn ươm tại địa phương phải nhập cây cấy mô từ các tỉnh phía Nam. Chỉ có anh Thái Xuân Biên mạnh dạn đầu tư hàng tỷ đồng mua sắm trang-thiết bị, mở phòng thí nghiệm nuôi cấy mô cây lâm nghiệp. Hy vọng thời gian tới, cơ sở của anh Biên sẽ cung ứng nhiều hơn nữa cây cấy mô, góp phần chủ động nguồn giống cho các vườn ươm trên địa bàn, giúp giảm chi phí, https://vigen.vn/ đồng thời nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, mang lại thu nhập cao cho bà con.

Sản xuất cây giống chất lượng cao từ công nghệ nuôi cấy mô

Nuôi cấy mô tế bào là phương pháp nhân giống không còn mới mẻ nhưng mang lại hiệu quả rất cao trong việc tạo ra cây giống chất lượng. https://vigen.vn/chuoi-cau-do-cay-mo/ Nuôi cấy mô cũng đã được ứng dụng rộng rãi trong thực tiễn sản xuất, chọn, nhân giống, tạo giống mới và gần đây một ứng dụng có ý nghĩa lớn đang được phát triển mạnh là sản xuất các hợp chất thứ cấp có hoạt tính sinh học. Những thành tựu mà ứng dụng này đem lại là không thể phủ nhận, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

Chị Dương Thị Ngân – Phó Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ khoa học & công nghệ (KH&CN) Hà Tĩnh cho biết: “Nuôi cấy mô - tế bào thực vật là kĩ thuật cho phép nuôi cấy dễ dàng những tế bào thực vật hay mô phân sinh sạch bệnh trong môi trường nhân tạo thích hợp để tạo ra những khối tế bào hay những cây hoàn chỉnh trong ống nghiệm. Nuôi cấy mô thực vật (còn gọi là nhân giống trong ống nghiệm) là người ta cắt một mẫu mô cho vào ống nghiệm có môi trường nuôi, bổ sung các hormone chính là auxin và cytokinin. Sau một thời gian, từ mẫu mô đó sẽ mọc lên một cây mới hoàn chỉnh”.

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào do Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN trực thuộc Sở KH&CN áp dụng lần đầu tiên ở Hà Tĩnh năm 1995. Từ đó đến nay đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện tại trung tâm. Đáng kể như ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô – vi ghép sản xuất các giống cây có múi sạch bệnh. Đây là dự án được Viện Nghiên cứu cây ăn quả chuyển giao, giống cây chủ yếu cung cấp cho các trại giống trong tỉnh. Đến nay, trung tâm đã sản xuất trên 100.000 cây giống ăn quả các loại như cam, bưởi, xoài, nhãn, vải… bằng công nghệ ghép. Hay như nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật sản xuất thành công các giống rau màu, mía, chuối, gừng, cây hoa cảnh (đồng tiền, cúc, ly ly, phong lan…); nuôi cấy mô – hom sản xuất thành công các loại cây lâm nghiệp có hiệu quả kinh tế cao (bạch đàn, keo lai, dó trầm…).

Xem thêm: https://vigen.vn/cuc-mam-xoi-vang-cho-lach-cay-mo/

Ngoài ra, phương pháp nuôi cấy mô tế bào tạo ra nhiều, nhanh, bảo đảm chất lượng các loại giống cây ăn quả đặc sản, các loại hoa và cây cảnh, cây lâm nghiệp, bảo quản và lưu giữ được các nguồn gen sinh học quý của địa phương; hình thành Trung tâm Nấm sản xuất giống nấm quy mô công nghiệp có công suất đạt 50 tấn giống/năm, sản xuất 1.000 tấn nấm các loại/năm, cung cấp cho thị trường nhiều sản phẩm có giá trị và tạo nghề mới cho người dân.

Chị Trần Thị Thúy Anh - cán bộ trung tâm chia sẻ, nuôi cấy mô là một ngành khoa học có sự gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu cơ bản và sản xuất. Việc ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào sẽ tạo ra được một quần thể cây con đồng đều giữ nguyên đặc tính của cây mẹ, tạo cây mẹ đầu dòng giữ được gen ban đầu. Hệ số nhân nhanh cao, hàng năm có thể sản xuất hàng chục vạn cây giống mà không cần phụ thuộc vào thời gian hay mùa vụ, rút ngắn thời gian đưa giống vào sản xuất và phát huy được hiệu quả kinh tế. Nhân giống được số lượng cây lớn trong một diện tích nhỏ, đảm bảo các cây giống sạch bệnh, cây con được trẻ hóa cao độ. Phương pháp nhân giống này thuận tiện và hạ giá thành vận chuyển, bảo quản cây giống thuận lợi.

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào áp dụng ở Hà Tĩnh được các cán bộ kỹ thuật ở địa phương nắm bắt, tiếp thu và ứng dụng có hiệu quả. Hàng vạn cây giống: mía, chuối, dứa, phong lan, cây lâm nghiệp và nhiều loại cây khác ứng dụng công nghệ này và được đưa vào sản xuất trên địa bàn tỉnh. Hiện nay, trung tâm có thể làm chủ được công nghệ và sản xuất với quy mô, số lượng lớn - chị Dương Thị Ngân cho biết thêm.

Tuy nhiên, giá thành sản xuất cây giống hiện tại vẫn còn khá cao, hơn nữa, công tác chọn giống chưa được người dân quan tâm đúng mức nên việc tận dụng ưu thế của cây giống sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào trên địa bàn tỉnh vẫn còn hạn chế. Một lý do khác khiến công nghệ mới chưa đi sâu vào hoạt động sản xuất là người dân còn thiếu thông tin, định hướng về các địa chỉ sản xuất giống bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào.

Anh Dương Công Đức - https://vigen.vn/ một trong những hộ trồng hoa ở thôn Xuân Sơn (Bắc Sơn, Thạch Hà) chia sẻ: với điều kiện khí hậu khắc nghiệt như ở Hà Tĩnh thì trồng các giống hoa như đồng tiền, ly ly… cực kỳ khó nên cần phải sử dụng các giống sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào mới chống chịu được. Các loại hoa này cũng cho năng suất, màu sắc đẹp hơn, giá trị kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, đến nay, anh vẫn chưa biết đến địa chỉ sản xuất trên địa bàn tỉnh mà đang sử dụng giống của các cơ sở quen thuộc ở miền Nam.